बादल का पर्यायवाची शब्द – मेघ, घन, जलद और अन्य शब्दों के साथ सरल उदाहरण
हिंदी भाषा में “बादल” प्रकृति का एक महत्वपूर्ण और मनमोहक तत्व है। यह जलवाष्प से बने हुए आकाशीय समूह होते हैं जो वर्षा, मौसम परिवर्तन और प्राकृतिक सौंदर्य का प्रतीक माने जाते हैं। साहित्य, कविता और लोकगीतों में बादलों का प्रयोग प्रेम, विरह, आशा और ऋतु परिवर्तन को दर्शाने के लिए भी किया जाता है।
Also Read: Current Affairs
“बादल” वायुमंडल में उपस्थित जल की सूक्ष्म बूंदों या बर्फ के कणों का समूह होता है, जो आकाश में तैरता हुआ दिखाई देता है। जब ये पर्याप्त मात्रा में संघनित हो जाते हैं, तब वर्षा, ओलावृष्टि या हिमपात का कारण बनते हैं। संस्कृत में बादल को “मेघ”, “अभ्र”, “जलद” और “वारिद” जैसे नामों से जाना जाता है।
बादल के अनेक पर्यायवाची शब्द हिंदी भाषा में विभिन्न रूपों और संदर्भों में प्रयोग किए जाते हैं। नीचे 20+ प्रमुख शब्द उदाहरण सहित दिए गए हैं:
बादल के विभिन्न पर्यायवाची शब्दों का प्रयोग हिंदी साहित्य में अलग-अलग भावों और संदर्भों में किया जाता है। नीचे उनके अर्थ सहित उदाहरण दिए गए हैं:
मेघ, वारिध, बादला, अंबर, मेघमल्ल, घटामेघ, मेघश्याम, धूमिल, गहन, सावन, गर्जन, गरज, अम्बर-सुवर्ण, धुलिया, मेघच्छाया, उपभय — ये सभी बादल के प्रमुख पर्यायवाची रूप हैं।
घनबद्ध, घनभारी, घनिष्ठ, घनवारी, घनकारी, घनरसी, घनाकार, घनवृत्ति, घनजलित, घनता
परिवर्तन, परिवर्तित, रूपांतर, रूपांतरण, बदलाव, बदली, बदलना, उलटाव, बदलगी, परिवर्तनशील
मेघ, वर्षाकाल, वर्षासमय, वर्षावृष्टि, वर्षागार, वर्षाबंधन, बरसात, जलवर्षा, जलपात, वर्षासंचालन
नदी, नाला, सरिता, धारा, प्रवाह, जलमार्ग, जलधारा, वाहिनी, जलस्रोत, नदियों का संगम
हवा, वातावरण, वातानुकूलन, पवन, वायुमंडल, वायुमार्ग, हवामान, वायुमय, वायुचालक, वायुगति
परिधान, आवरण, घेराव, ढंकना, ढाल, छाया, आवृत्ति, परिवेश, आच्छादन, परिच्छादन
अम्बरी, गंगा, जलमयी नदी, बादलाकार नदी, नदियों की श्रृंगारिका, जलगंगा, वातावरणी नदी, वातावरणी धारा, बादल-रूप धारा
बादलाकार जमाव, वर्षा की रूपांतरित स्थिति, बादलील, बादल-लहर, वर्षा का रूप, वर्षा की लहर
बादल आवृत्ति, बादल श्रृंगार, बादल वृंद, बादल माला, बादल आवरण, वर्षा माला, वर्षा सौंदर्य
बादलसा, बादलमय, बादलस्पर्शी, बादलकारी, बादलयुक्त, बादलवत, बादलशोभित, बादलयुक्ति
| शब्द 1-5 | शब्द 6-10 | शब्द 11-15 | शब्द 16-20 |
| घनघोर | देवदार | मेघाच्छादित | सदाबहार |
| मेघ | सावन | बरसाना | बरसना |
| बावला | धारावाहिक | मघवान | जलवृक्ष |
| बरसाती | जलधारा | आबादी | नीलम |
| गगन | गिरहर | गुहारा | प्रवाही |
उत्तर: मेघ, घन, जलद, वारिद, अभ्र, पयोधर, जलधर और नीरद बादल के प्रमुख पर्यायवाची शब्द हैं।
उत्तर: “मेघ” बादल का सामान्य साहित्यिक नाम है, जबकि “घन” प्रायः घने और काले बादलों के लिए प्रयोग किया जाता है।
उत्तर: “जलद” का अर्थ है “जल देने वाला”, अर्थात वर्षा करने वाला बादल।
उत्तर: हाँ, “अभ्र” संस्कृत मूल का शब्द है और इसका प्रयोग बादल के लिए किया जाता है।
उत्तर: साहित्य में बादल को वर्षा, आशा, विरह, प्रकृति की सुंदरता और ऋतु परिवर्तन के प्रतीक के रूप में चित्रित किया जाता है।
Read The Hindu Editorial Vocabulary to know difficult words with its meanings. We provide monthly…
Here we have provided the Weekly Current Affairs 2026 PDF. Candidates can download the free…
Want to score high in your exams? Practice our free Daily Current Affairs Quizzes. Stay…
Practice the free Current Affairs Quiz for [June 15, 2026]. Check your daily GK score…
Giving the first attempt of SBI PO, what mistakes should you avoid to clear the…
Download Advance Maths Questions for SSC CGL 2026 PDF. Practice Algebra, Geometry, Trigonometry, Mensuration, and…
Thousands of aspirants have cleared exams using PracticeMock’s exam-level mock tests.